Satranç kuralları
Bu sayfa, 1 Ocak 2023'ten beri yürürlükte olan FIDE Satranç Kuralları esas alınarak hazırlandı. Madde numaraları parantez içinde verilmiştir.
Tahta ve amaç
İlk hamleyi Beyaz yapar, sonra oyuncular sırayla oynar (1.2). Mat eden kazanır: rakibin şahına, rakibin hiçbir yasal hamlesi kalmayacak şekilde saldırmak (1.4, 5.1.1).
Kendi şahınızı saldırı altında bırakan bir hamle asla yapılamaz (3.9.2).
Tahta, her oyuncunun sağ alt köşesinde açık renkli bir kare kalacak şekilde konur (2.1).
Taşlar nasıl hareket eder
Kale yatay ya da dikey yönde, fil çapraz yönde istediği kadar ilerler; vezir ise ikisini de yapabilir (3.2–3.4). Bu üç taşın hiçbiri başka bir taşın üzerinden geçemez (3.5).
At, kendi yatayında, dikeyinde ya da çaprazında olmayan en yakın karelerden birine gider; yani bir L harfinin uç köşesine (3.6). Üzerinden geçme yasağı yalnızca kale, fil ve veziri kapsar (3.5), bu yüzden aradaki taşlar atı engellemez.
Şah her yöne bir kare gider (3.8.1).
Piyonlar
Piyon düz ileri, boş olan bir kareye gider; ilk hamlesinde iki kare de boşsa iki kare gidebilir (3.7.1, 3.7.2). Taş alırken ise çapraz ileri bir kare gider (3.7.3).
Geçerken alma
Rakip piyon az önce iki kare ilerleyip sizin piyonunuzun yanında durduysa, onu tek kare ilerlemiş gibi alabilirsiniz. Bu yalnızca hemen sonraki hamlede mümkündür (3.7.3.1, 3.7.3.2).
exd6, ama yalnızca şimdi.Terfi
Karşı uçtaki yataya ulaşan piyon, kendi renginde bir vezir, kale, fil ya da ata dönüşmek zorundadır ve yeni taş hemen etkili olur (3.7.3.3, 3.7.3.5). Seçim daha önce alınmış taşlarla sınırlı değildir (3.7.3.4), yani bir oyuncunun iki veziri olabilir.
e8=Q: piyon e8'e çıkar ve yerini bir vezir alır.Rok
Şah bir kaleye doğru iki kare gider, o kale de şahın üzerinden geçtiği kareye geçer (3.8.2).
Rok hakkı ne zaman tamamen kaybolur
Şah bir kez oynadıysa iki tarafa da rok hakkı kalıcı olarak gider. Bir kale oynadıysa o kalenin tarafındaki rok hakkı gider (3.8.2.1). Başlangıç karesine geri dönmek bu hakkı geri getirmez.
Şu an rok yapılamayan durumlar
- Şahınız şah altında.
- Şah, rakip bir taşın saldırdığı bir kareden geçecek ya da o kareye inecek.
- Şah ile kale arasında herhangi bir taş var (3.8.2.2).
Yalnızca şahın geçtiği kareler önemlidir. Uzun rokta kale b1'den geçer; b1 saldırı altında olsa bile rok yapılabilir.
O-O şimdilik yasal değil. Ne şah ne de kale oynadığı için f1 güvenli hâle gelince rok yeniden yasal olur.Şah
Rakip bir taş şaha saldırıyorsa şah çekilmiş olur; o taş kendi şahına açmazda olduğu için gerçekte oraya gidemiyor olsa bile (3.9.1). Şahtan hemen kurtulmanız gerekir (3.9.2) ve bunun üç yolu vardır:
- şahı saldırı altında olmayan bir kareye götürmek;
- şah çeken taşı almak;
- araya bir taş koymak. Bu; ata karşı, şahın hemen yanındaki bir taşa karşı ya da aynı anda iki şaha karşı işe yaramaz.
Oyun nasıl biter
Galibiyet: mat (5.1.1), rakibin oyundan çekilmesi (5.1.2) ya da rakibin süresinin bitmesi (6.9).
Beraberlik: pat, yani hamle sırası olan oyuncu şah altında değilken hiçbir yasal hamlesinin olmaması (5.2.1); hiçbir tarafın asla mat edemeyeceği ölü konum (5.2.2); ya da iki oyuncu en az birer hamle yaptıktan sonra anlaşma (5.2.3).
Mat mı, pat mı?
| Mat | Pat | |
|---|---|---|
| Şah var mı? | Evet | Hayır |
| Yasal hamle? | Yok | Yok |
| Sonuç | Galibiyet | Berabere |
Rakip hiçbir yasal hamle dizisiyle mat edemeyecek durumdaysa, oyundan çekilmek ya da süreyi bitirmek yenilgi değil beraberlik sayılır (5.1.2, 6.9).
Mat için yetersiz taş
Kurallarda bir "yetersiz taş" listesi yoktur. Ölçüt, 5.2.2'deki ölü konumdur: herhangi bir yasal hamle dizisi, ne kadar kötü olursa olsun, matla bitebilir mi? Şaha karşı şah ya da şaha karşı şah ve tek fil veya tek at asla matla bitemez.
Yalnız bir şaha karşı iki at ise farklıdır. Mat zorlanamaz ama savunan taraf hata yaparsa olabilir, bu yüzden FIDE kurallarına göre oyun devam eder. Bazı siteler bunu beraberlik sayar.
Konum tekrarı ve 50 hamle kuralı
Aynı konum üçüncü kez ortaya çıktığında ya da iki taraf da piyon oynamadan ve taş almadan 50'şer hamle yaptığında oyuncu beraberlik talep edebilir (9.2, 9.3). Beş tekrarda ya da 75 hamlede beraberlik için talep gerekmez (9.6).
Konumlar ancak hamle sırası aynı oyuncudaysa, aynı taşlar aynı karelerdeyse ve olası bütün hamleler aynıysa aynı sayılır. İlk seferde rok ya da geçerken alma mümkünken sonra mümkün değilse, bunlar farklı konumlardır (9.2.3).
Gerçek tahtaya özgü kurallar
Dokunulan taş oynanır kuralı (bilerek dokunduğunuz taşı oynamanız gerekir, 4.3) ve her hamleden sonra saate basmak (6.2.1) gerçek tahtada oynanan oyuna aittir. Ekranda bir hamle ancak taşı bıraktığınızda ya da kareye dokunduğunuzda sayılır ve saat kendiliğinden değişir.
Bu site kuralları nasıl uygular
Talebi değerlendirecek bir hakem olmadığı için, üçüncü tekrara ya da 50. hamleye ulaşıldığı anda oyun berabere biter.
Site, matın imkânsız olduğu üç tür konumu tanır: yalnız şahlar; şaha karşı şah ve tek fil ya da at; ve hepsi aynı renk karelerde duran fillerden başka taşı olmayan şahlar.
Oyundan çekilme ya da süre bitiminden sonra yalnızca rakibin tek başına şahı kaldıysa beraberlik verilir. Kilitlenmiş piyon zincirleri gibi matın imkânsız olduğu daha nadir konumlar yenilgi sayılır.