Luật cờ vua
Các luật dưới đây theo Luật cờ vua FIDE có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2023. Số điều được ghi trong ngoặc.
Bàn cờ và mục tiêu
Bên Trắng đi trước, sau đó hai bên lần lượt đi (1.2). Bạn thắng bằng cách chiếu hết: tấn công vua đối phương sao cho đối phương không còn nước đi hợp lệ nào (1.4, 5.1.1).
Bạn không bao giờ được đi một nước khiến vua của mình bị tấn công (3.9.2).
Bàn cờ được đặt sao cho ô ở góc phải gần mỗi người chơi là ô trắng (2.1).
Cách đi của các quân
Xe đi bao nhiêu ô tùy ý theo hàng ngang hoặc cột dọc, tượng đi theo đường chéo, còn hậu đi được cả hai kiểu (3.2–3.4). Cả ba quân này đều không được đi qua quân khác (3.5).
Mã đến một trong những ô gần nhất không nằm trên cùng hàng ngang, cột dọc hay đường chéo với nó — tức góc xa của hình chữ L (3.6). Quy định cấm đi qua quân khác chỉ áp dụng cho xe, tượng và hậu (3.5), nên quân đứng chắn giữa không cản được mã.
Vua đi một ô theo bất kỳ hướng nào (3.8.1).
Quân tốt
Tốt đi thẳng một ô về phía trước vào ô trống, hoặc hai ô ở nước đi đầu tiên nếu cả hai ô đều trống (3.7.1, 3.7.2). Tốt ăn quân theo đường chéo, một ô về phía trước (3.7.3).
Bắt tốt qua đường
Nếu tốt đối phương vừa tiến hai ô và dừng ngay cạnh tốt của bạn, bạn có thể ăn nó như thể nó chỉ tiến một ô. Chỉ được làm vậy ở ngay nước tiếp theo (3.7.3.1, 3.7.3.2).
exd6, nhưng chỉ ở nước này.Phong cấp
Tốt đi tới hàng cuối phải được đổi thành hậu, xe, tượng hoặc mã cùng màu, và quân mới có tác dụng ngay (3.7.3.3, 3.7.3.5). Lựa chọn không giới hạn ở những quân đã bị ăn (3.7.3.4), nên một bên có thể có hai quân hậu.
e8=Q: tốt tiến lên e8 và được thay bằng một quân hậu.Nhập thành
Vua đi hai ô về phía một quân xe, rồi quân xe đó chuyển sang ô mà vua vừa đi qua (3.8.2).
Khi nào mất hẳn quyền nhập thành
Khi vua đã đi, bạn mất quyền nhập thành ở cả hai cánh. Khi một xe đã đi, bạn mất quyền nhập thành ở cánh của xe đó (3.8.2.1). Đưa quân về lại ô ban đầu cũng không lấy lại được quyền này.
Khi nào tạm thời chưa được nhập thành
- Vua của bạn đang bị chiếu.
- Vua sẽ đi qua hoặc dừng ở một ô bị quân đối phương tấn công.
- Có quân bất kỳ đứng giữa vua và xe (3.8.2.2).
Chỉ tính các ô của vua. Khi nhập thành cánh hậu, xe đi qua b1, và vẫn được nhập thành dù b1 đang bị tấn công.
O-O không hợp lệ. Cả vua và xe đều chưa đi, nên khi f1 an toàn thì lại nhập thành được.Chiếu
Vua bị chiếu khi có quân đối phương tấn công nó — kể cả quân không thể thực sự đi tới đó vì đang bị ghim vào vua của chính nó (3.9.1). Bạn phải thoát chiếu ngay (3.9.2), bằng một trong ba cách:
- đưa vua sang ô không bị tấn công;
- ăn quân đang chiếu;
- đặt một quân vào giữa. Cách này không dùng được khi bị mã chiếu, khi quân chiếu đứng sát vua, hoặc khi bị chiếu đôi.
Ván cờ kết thúc thế nào
Thắng: chiếu hết (5.1.1), đối phương xin thua (5.1.2), hoặc đối phương hết giờ (6.9).
Hòa: hết nước đi, khi bên đến lượt không bị chiếu và không có nước đi hợp lệ nào (5.2.1); thế cờ chết, khi không bên nào có thể chiếu hết (5.2.2); hoặc thỏa thuận hòa, sau khi mỗi bên đã đi ít nhất một nước (5.2.3).
Chiếu hết hay hết nước đi?
| Chiếu hết | Hết nước đi | |
|---|---|---|
| Bị chiếu? | Có | Không |
| Còn nước hợp lệ? | Không | Không |
| Kết quả | Thắng | Hòa |
Xin thua hoặc hết giờ sẽ tính là hòa thay vì thua nếu đối phương không thể chiếu hết bằng bất kỳ chuỗi nước đi hợp lệ nào (5.1.2, 6.9).
Không đủ quân để chiếu hết
Luật không có danh sách "thiếu quân". Tiêu chí là thế cờ chết ở điều 5.2.2: liệu có bất kỳ chuỗi nước đi hợp lệ nào, dù tệ đến đâu, dẫn tới chiếu hết không? Vua chọi vua, hoặc vua với một tượng hay một mã chọi vua, thì không bao giờ chiếu hết được.
Hai mã chọi vua đơn độc thì khác. Không thể ép chiếu hết, nhưng bên phòng thủ đi sai thì vẫn có thể bị chiếu hết, nên theo luật FIDE ván cờ tiếp tục. Một số trang tính trường hợp này là hòa.
Lặp thế cờ và luật 50 nước
Người chơi có thể yêu cầu hòa khi cùng một thế cờ xuất hiện lần thứ ba, hoặc khi hai bên đã đi 50 nước mà không đẩy tốt và không ăn quân (9.2, 9.3). Khi lặp lại năm lần hoặc đủ 75 nước, ván cờ hòa mà không cần yêu cầu (9.6).
Hai thế cờ chỉ giống nhau khi cùng một bên đến lượt, các quân giống nhau đứng trên cùng các ô và mọi nước đi có thể đều như nhau. Nếu lần đầu còn nhập thành hoặc bắt tốt qua đường được mà lần sau thì không, chúng được tính là hai thế cờ khác nhau (9.2.3).
Luật dành cho bàn cờ thật
Luật chạm quân — quân nào bạn cố ý chạm vào thì phải đi (4.3) — và việc bấm đồng hồ sau mỗi nước (6.2.1) là luật khi chơi trên bàn cờ thật. Trên màn hình, nước đi chỉ được tính khi bạn thả quân hoặc chạm vào ô, và đồng hồ tự chuyển.
Trang này áp dụng luật ra sao
Không có trọng tài để nhận yêu cầu hòa, nên ván cờ hòa ngay khi thế cờ lặp lại lần thứ ba hoặc khi đến nước thứ 50.
Trang nhận ra ba loại thế cờ không thể chiếu hết: chỉ còn hai vua; vua với một tượng hoặc một mã chọi vua; và hai vua cùng các quân tượng, tất cả đều trên ô cùng màu.
Khi một bên xin thua hoặc hết giờ, trang chỉ tính hòa nếu đối phương chỉ còn vua đơn độc. Những thế cờ hiếm hơn không thể chiếu hết, chẳng hạn chuỗi tốt khóa chặt, vẫn bị tính là thua.