กติกาหมากรุกสากล

กติกาในหน้านี้เป็นไปตามกติกาหมากรุกของ FIDE ที่ใช้ตั้งแต่ 1 มกราคม 2023 เลขในวงเล็บคือเลขข้อ

กระดานและเป้าหมาย

ฝ่ายขาวเดินก่อน แล้วผลัดกันเดินทีละตา (1.2) คุณชนะด้วยการรุกจน คือโจมตีคิงของคู่แข่งจนเขาไม่มีตาเดินที่ถูกกติกาเหลือ (1.4, 5.1.1)

ห้ามเดินตาที่ทำให้คิงของตัวเองยังถูกโจมตีอยู่ (3.9.2)

วางกระดานให้มุมขวาใกล้ตัวผู้เล่นแต่ละฝ่ายเป็นช่องสีขาว (2.1)

การเดินของหมาก

เรือเดินตามแถวนอนหรือแถวตั้งได้ไกลเท่าไรก็ได้ บิชอปเดินตามแนวทแยง ส่วนควีนเดินได้ทั้งสองแบบ (3.2–3.4) หมากทั้งสามตัวนี้ข้ามหมากตัวอื่นไม่ได้ (3.5)

ม้าเดินไปยังช่องที่ใกล้ที่สุดซึ่งไม่อยู่ในแถวนอน แถวตั้ง หรือแนวทแยงเดียวกับตัวมัน คือปลายของรูปตัว L (3.6) ข้อห้ามข้ามหมากใช้กับเรือ บิชอป และควีนเท่านั้น (3.5) หมากที่ขวางอยู่จึงกันม้าไม่ได้

คิงเดินได้หนึ่งช่องในทุกทิศทาง (3.8.1)

เบี้ย

เบี้ยเดินตรงไปข้างหน้าหนึ่งช่องถ้าช่องนั้นว่าง หรือสองช่องในตาแรกถ้าทั้งสองช่องว่าง (3.7.1, 3.7.2) เบี้ยกินหมากในแนวทแยงไปข้างหน้าหนึ่งช่อง (3.7.3)

การกินผ่าน (en passant)

ถ้าเบี้ยของคู่แข่งเพิ่งเดินสองช่องมาหยุดข้างเบี้ยของคุณ คุณกินมันได้เหมือนมันเดินมาแค่ช่องเดียว ทำได้เฉพาะในตาถัดไปทันทีเท่านั้น (3.7.3.1, 3.7.3.2)

การเลื่อนขั้น

เบี้ยที่เดินถึงแถวสุดท้ายต้องเปลี่ยนเป็นควีน เรือ บิชอป หรือม้าสีเดียวกัน และหมากใหม่ใช้งานได้ทันที (3.7.3.3, 3.7.3.5) ไม่จำเป็นต้องเลือกจากหมากที่ถูกกินไปแล้ว (3.7.3.4) ผู้เล่นจึงมีควีนสองตัวได้

การเข้าป้อม

คิงเดินสองช่องไปทางเรือ แล้วเรือตัวนั้นย้ายไปอยู่ช่องที่คิงเดินผ่าน (3.8.2)

เมื่อเข้าป้อมไม่ได้อีกเลย

ถ้าคิงเคยเดินแล้ว จะเข้าป้อมไม่ได้อีกทั้งสองฝั่ง ถ้าเรือเคยเดินแล้ว จะเข้าป้อมฝั่งของเรือตัวนั้นไม่ได้ (3.8.2.1) แม้เดินกลับไปช่องเดิมก็ไม่ได้สิทธิ์คืน

เมื่อยังเข้าป้อมไม่ได้ในตอนนี้

• คิงกำลังถูกรุก
• คิงจะเดินผ่านหรือไปหยุดบนช่องที่หมากคู่แข่งโจมตีอยู่
• มีหมากตัวใดขวางอยู่ระหว่างคิงกับเรือ (3.8.2.2)

นับเฉพาะช่องที่คิงเดินผ่าน ฝั่งควีนเรือต้องผ่าน b1 แต่ถึง b1 ถูกโจมตีก็ยังเข้าป้อมได้

การรุก

คิงถูกรุกเมื่อมีหมากคู่แข่งโจมตีอยู่ แม้หมากตัวนั้นจะเดินไปจริงไม่ได้เพราะถูกกดอยู่กับคิงของตัวเองก็ตาม (3.9.1) ต้องแก้รุกทันที (3.9.2) ได้สามวิธี:

• เดินคิงไปช่องที่ไม่ถูกโจมตี
• กินหมากที่รุกอยู่
• เอาหมากมาขวาง ใช้ไม่ได้เมื่อถูกม้ารุก ถูกรุกจากช่องที่ติดกับคิง หรือถูกรุกสองทางพร้อมกัน

เกมจบอย่างไร

ชนะ: รุกจน (5.1.1) คู่แข่งยอมแพ้ (5.1.2) หรือคู่แข่งหมดเวลา (6.9)

เสมอ: อับ คือฝ่ายที่ต้องเดินไม่ถูกรุกและไม่มีตาเดินที่ถูกกติกา (5.2.1) ตำแหน่งตาย คือไม่มีฝ่ายใดรุกจนได้เลย (5.2.2) หรือตกลงเสมอกันหลังจากทั้งสองฝ่ายเดินแล้วอย่างน้อยหนึ่งตา (5.2.3)

รุกจนกับอับต่างกันอย่างไร

การยอมแพ้หรือหมดเวลาจะนับเป็นเสมอแทนแพ้ ถ้าอีกฝ่ายไม่มีทางรุกจนได้ด้วยการเดินที่ถูกกติกาแบบใดเลย (5.1.2, 6.9)

หมากไม่พอให้รุกจน

กติกาไม่มีรายการ “หมากไม่พอ” เกณฑ์คือตำแหน่งตายตามข้อ 5.2.2: การเดินที่ถูกกติกาแบบใดก็ได้ แม้จะเดินแย่แค่ไหน จบด้วยการรุกจนได้หรือไม่ คิงต่อคิง หรือคิงกับบิชอปหนึ่งตัวหรือม้าหนึ่งตัวต่อคิง ไม่มีทางรุกจนได้เลย

ม้าสองตัวต่อคิงเดี่ยวไม่เหมือนกัน บังคับรุกจนไม่ได้ แต่ถ้าฝ่ายป้องกันพลาดก็รุกจนได้ ตามกติกา FIDE เกมจึงเล่นต่อไป บางเว็บไซต์นับกรณีนี้เป็นเสมอ

การเดินซ้ำและกฎ 50 ตา

ผู้เล่นขอเสมอได้เมื่อตำแหน่งเดิมเกิดขึ้นเป็นครั้งที่สาม หรือเมื่อทั้งสองฝ่ายเดินครบ 50 ตาโดยไม่มีการเดินเบี้ยหรือการกิน (9.2, 9.3) ถ้าซ้ำครบห้าครั้งหรือครบ 75 ตา จะเสมอทันทีโดยไม่ต้องขอ (9.6)

ตำแหน่งจะนับว่าเหมือนกันก็ต่อเมื่อเป็นตาของผู้เล่นคนเดิม หมากเดียวกันอยู่ช่องเดียวกัน และตาเดินที่เป็นไปได้เหมือนกันทั้งหมด ถ้าครั้งแรกยังเข้าป้อมหรือกินผ่านได้ แต่ครั้งหลังทำไม่ได้แล้ว จะนับเป็นคนละตำแหน่ง (9.2.3)

กติกาสำหรับกระดานจริง

กฎจับแล้วต้องเดิน คือหมากที่ตั้งใจจับต้องเดิน (4.3) และการกดนาฬิกาหลังเดินทุกตา (6.2.1) เป็นกติกาของการเล่นบนกระดานจริง บนหน้าจอ ตาเดินจะนับเมื่อคุณวางหรือแตะหมากเท่านั้น และนาฬิกาสลับเอง

เว็บไซต์นี้ใช้กติกาอย่างไร

ไม่มีผู้ตัดสินคอยรับคำขอ เกมจึงจบเสมอทันทีที่ตำแหน่งซ้ำครบสามครั้งหรือเดินถึงตาที่ 50

ระบบรู้จักตำแหน่งที่รุกจนไม่ได้สามแบบ: มีแต่คิง คิงกับบิชอปหรือม้าหนึ่งตัวต่อคิง และคิงกับบิชอปล้วนที่อยู่บนช่องสีเดียวกันทั้งหมด

หลังการยอมแพ้หรือหมดเวลา ระบบนับเสมอเฉพาะเมื่ออีกฝ่ายเหลือคิงตัวเดียว ตำแหน่งที่รุกจนไม่ได้แบบอื่นซึ่งพบได้น้อย เช่น เบี้ยขัดกันจนเดินไม่ได้ จะนับเป็นแพ้